D’Artagnan

Ja, we waren wereldnieuws, en we wisten het wel, d’Artagnan ligt in de kerk van Wolder! Wij hadden hier al het jaarlijks d’Artagnan festival, rond de sterfdag van de musketier, met eten, drank en muziek.

En nu verdringen nieuwszenders van over de hele wereld zich op ons kerkplein, de Franse president Macron is enthousiast en het geboortedorp van de held is in rep en roer! Ook de stad Maastricht ontdekte haar d’Artagnan al eerder, zette beelden in de openbare ruimte.

Het barokke bronzen beeld in het Aldenhofpark in 2003, een stenen beeld, afstudeerwerkstuk van de stadsacademie uit 1973, op het Klevarieterrein en een bronzen beeldje in het Waldeckpark, op de plek waar d’Artganan ergens sneuvelde, maar dat werd gestolen. Nu zijn daar de attributen van de musketier te zien, zijn mantel, hoed met veren…. De man kwam in 1673 als vijand maar is nu ‘eine vaan us’.

Natuurlijk, hij is beroemd door het boek 'De drie musketiers' van Alexandre Dumas, de geromantiseerde verhalen hebben van d’Artagnan een jonge held gemaakt. Zo romantisch was het niet. Hij was al op leeftijd, 62, toen hij naar Maastricht kwam, als lid van het elitekorps, de persoonlijke lijfwacht van koning Lodewijk XIV. Die was 34 en wilde eens iets groots presteren, dus nam hij in hoogst eigen persoon de algehele leiding over het beleg van Maastricht.

Op 10 juni kwam de koning aan in Maastricht en hij verheugde zich: dit werd oorlogvoering zoals hij die graag zag, ‘le théâtre de la guerre’. De Fransen en bondgenoten installeerden zich, zetten hun tentjes op rond de stad. De broer van de koning, Philippe, kampeerde bijvoorbeeld met z’n troepen ten oosten van de Maas, rond Wyck. En de natuurlijke zoon van zijn neef, koning van Engeland, kampeerde op de Caberg. De koning zelf verbleef in het zuidwesten, in Wolder. En zo ook zijn elitekorps, de musketiers. In totaal kwamen 45.000 man, infanterie en ruiterij de stad aanvallen. De verdedigers, het garnizoen van 4.000 tot 5.000 bijgestaan door hulptroepen: 2000 Spaanse infanterie en 160 Waalse ruiters. 

De militair ingenieur van de koning, Vauban, die de zwakke punten van de vesting kende, liet de aanvallen vooral uitvoeren op de zuidwestkant, Tongersepoort en omgeving. Die plek kon hij beschieten met de krachtige en nauwkeurige kanonnen die hij op de Sint Pietersberg liet plaatsen. De verdedigers moesten bergop schieten met verouderde kanonnen en kwamen niet ver genoeg. Vooral in de nacht van 24 op 25 juni werd hevig gevochten bij de Tongersepoort, man tegen man.

De koning volgde de strijd vanaf de Sint-Pietersberg. Daar zat hij roerloos op zijn paard, urenlang. Hij kon alles zien, want de stad werd verlicht door de vele mijnontploffingen. Op 30 juni gaf Maastricht zich over. De strijd was fel geweest. Vauban noteerde in zijn dagboek: ‘al heeft deze belegering erg kort geduurd, sinds mensenheugenis is er geen hevigere geweest’. Duizenden soldaten waren gesneuveld, onder hen d’Artagnan, hij kreeg een musketkogel in zijn keel.

Hij was geliefd, bij zijn musketiers, én bij de koning. Die was bedroefd, adopteerde de twee jonge zonen van d’Artagnan, die alle twee Louis heetten, en betaalde hun opleiding.

Veel Fransen werden begraven in de buurt van hun kamp, in en rond de kerk van Wolder. Ruim twee eeuwen later, in 1897, werd deze afgebroken en op die plaats verrees een nieuwe kerk. De open vloer openbaarde volgens de parochiekroniek, ‘een groot aantal krijgslieden, waaronder vele Franschen, veelal van adellijk geslacht of overheden van het leger, kapiteins of luitenants’. En verderop in de kroniek: ‘Nadat de vloer verwijderd was, werd een onderzoek ingesteld.

Er werd gegraven in tegenwoordigheid van Baron van Geusau en van Jonkheer Ruys de Beerenbrouck, zoon van den Commissaris der koningin, op verschillende plaatsen. (…) Hun stoffelijke gebeente kwam tevoorschijn. Ze werden onderzocht en teruggelegd, zoodat ook de nieuwe kerk een rustplaats is van vele krijgslieden. Jammer echter dat zij niet voor een heiliger doel hebben gestreden’.                                                    

Het wordt nog spannend rond ‘dee vaan us’. Een eerste dna-onderzoek van zijn vermalen tanden leverde niets op……..